ugartetik

Begi bistakoa da euskararen egoera nahiko osasuntsua dela bizi garen ingurunean . Ez da hori ordea Euskal Herri osoko egoera.

Hainbat eta hainbat ekimen eta proiektu egiten dira euskararen alde ( Korrika …) eta oraingoan KONTSEILUAren eskutik datorkigu proposamena:

Kontseiluaren 10. urteurrena dela eta ekitaldia antolatu dute abenduaren 13rako BEC-en. Urteurrena ospatu eta bide batez atzera eta aurrera begiratzeko balioko omen du. Lema ere “bai eustarai” izatetik “euskaraz bai” izatera pasako da, “euskararen alde egotetik euskaraz hitz egitera pasa gaitezen”. Abenduaren 13rako ikuskizun entretenigarria prestatzen ari omen dira, sorpresaz betetakoa. Dohaneko gonbidapenak hartu behar ditu joan nahi duenak.

Jada abestia ere aurkeztu dute, Madness zaleei gustatuko zaie, talde honen” One step beyond” abestiaren bertsio bat baita.

Ondorengo bideoan Kontseiluaren azken 10 urteotako ibilbidearen laburpena:

Neu ez nintzen izan gaztain jatean baina arratsaldean zehar, prestaketa lanetan ari zirela, hor ibili nintzen eta dakidana da 40 kilo gaztain erre zituztela Paulo eta Josebak, 70 lagunetik gora izena emanda zeudela afaltzeko eta sahieski kilo dexente ere ikusi nituen parrilaren ondoan erretzeko pronto. Ea afaltzen izan zinentako norbaitek zeozer gehiago kontatzen diguzuen…

Neroni afaltzera gelditu ez arren nire argazki kamara bidali nuen bertara. Honako argazki hauek atera zituen Gotzonek :

Datorren larunbatean ospatuko da 6. urtez jarraian gaztain jatea Ugarteko Elkartean. Afaria iluntzeko 9:00etan izango da baina arratsaldean osoan zehar ibili ohi da Elkarte inguruan: batzuk danbolinean gaztainak erretzen, beste batzuk egin orduko probatzen… Badira arratsaldeko ordu gehienak musean pasatzen dituztenak ere.
Azkar mugitu dadila oraindik izena emateko dagoena. Ohitura denez sahieskia eta nahi adina gaztaina jan ahal izango dira. Ondorenean trikitixa izango da eta seguru asko ugartear bertsolaririk ere ez da faltako.

Honako hauek iazko argazki batzuk dira:

Jada mondeju eta ardiki garaia pasatzen ere ari da eta ezin gelditu ugartetik horren aipamenik egin gabe. Ugarten ezezik inguruetan ere oraindik mantentzen da mondejuak egiteko ohitura. Lehen etxe guztietan egiten ziren, orain ordea gero eta gutxiago.

Nik gaurkoan Ugarten nola egiten ditugun kontatuko dut.

Honako osagai hauek erabiltzen dira: tipula, porrua, ardi tripakiak, ardi segoa, arrautzak, piparra, gatza eta perrexila.

Prozesua berriz honako hau da:
1. Porrua eta tipula garbitu eta txikitu. Elkarrekin nahastu eta egosi ordu pare batez.
2. Ardi tripakiak garbitu, txikitu eta egosi beste bi ordutan.
3. Aurrez egositako guztia nahastu eta gaineratu arrautza irabiatuak, ardi segoa, piperra, gatza eta perrexila.
4. Nahasketa hau hesteetan sartu eta eta beste pixka batean egosi.

Jarraian Ugarteko mondejuak egiteko prozesua argazkitan:

Honelaxe egiten dira Ugarten. Urrutira joan gabe ordea, aldatu egiten da mondejuak egiteko modua. Batzutan barazkiak aurrez egosi gabe sartzen dituzte hesteetan, edo ez dute tipularik edo ardi tripakirik erabiltzen, beste batzuk ardi haragia ere nahasten omen diote eta badira ardi odolarekin egindako mondeju beltzak ere. Tokian tokiko aldaerak.

Mondejuez gain ordea ardiki gehiago ere jaten da. Sarritan Ugartera bazkaltzera edo afaltzera datozenak mondejua bezain gustura edo batzuetan gusturago jaten dituzte beste jaki hauek ere. Errazagoa edo ohikoagoa da mondejua topatzea harategi edo dena delakoetan, ez hainbeste gainereazko ardikiak. Honako menua osa daiteke otordua ardikiz hasi eta bukatu nahi dutenentzat: mondeju zopak, ardi odolez egindako tortila edo pikatxa, mondejua, ardi gixadua eta ardi txuletak. Postretarako mamia edo gazta.

Menu hauxe izan zen iaz eta izango da aurten ere Ugarten egingo den Txintxarrisferako 2. ardiki jatean . Tamaina horretako afari ekitaldia iragartzeko pentsatzetan hasita gaude Ugarten kanpaiak jo eta suziriak ere bota beharko ote diren! Je! Je!

Pasa den larunbatean, Amezketako Kultur astearen baitan, ekitaldi bikoitza izan zen Ugarten.

Alde batetik Arimaz Tolosako kamera orkestraren emanaldia izan zen Ugarteko elizan 19:00 etan. Arimaz taldea 1999. urtean sortu zen Tolosako Eduardo Mokoroa Musika Eskolan. Kepa Martinez de Albeniz tolosarra aritu zen zuzendaria lanetan, txistu bakarlari moduan Iñaki Letamendia, oboe bakarlari bezala Iker Nausia eta klabean Mariaje Rekondok alegiarra.

Bi zati izan zituen emanaldiak. Bachen, Albinonin eta Marcelloren lanak jo zituzten emanaldiko lehen zatian. Bigarrengoan, berriz, Cesar Figueridoren Uso Txuria, J. Bello Porturen Iparragirreri oroimen bat, lau euskal kanta, Benito Lertxundiren Baldorba eta Bilintxen omenez Mando baten gainean eta Behin Batean Loiolan jo zituzten.

Oso emanaldi atsegina izan zen. Gainera elizak akustika ona dauka eta eskertzeako da eraikin hauei beste erabilera batzuk ere ematea. Gustura geratu zen bertaratutako jendea. Lastima audiorik ez grabatu izana eta ateratako argazkiak ere oso txarrak izatea.

Eta nola ez, ondoren jatekoa eta edatekoa frontoiean. Sardinak erre zitutzen amezketarrek eta primerakoak zeuden sagardoaz lagundurik. Afariko argazkiak dira ondorengo hauek:

Kanpai hotsak izan dira urte askotan tokian tokiko herritarrei inguruan gertatzen zenaren berri emateko modu nagusietako bat.

Mota eta funtzio ezberdinetarako deiak egiten ziren: auzokideak biltzeko, heriotzak jakinarazteko, suteez edo beste gertaera txarren batez ohartarazteko, herriko festen hasiera adierazteko, mezatara deitzeko, errogatibak egiteko, errezo bereziak gogorarazteko …

Horrenbestez, Euskal Herriko herri eta auzo gehienetan, ez da falta izan kanpairik, ezta kanpai jotzeaz arduratzen zenik ere. Dedikazioa handiko lanbidea zen, egunero, urte osoan eta gainera egunean hainbat aldiz!

Gaur egun ordea prozedura elektrikoak pixkanaka kanpai joleak ordezkatuz doaz. Gero eta gutxiago bada ere, badira oraindik mantentzen diren joaldiak.
Adibidez Ugarten festetan bi aldiz egiten da ezkila jotzea edo kanpai jotzea, festen berri emateko. Bata festen hasieran ostiral iluntzean (Joxe eta Sergio) eta bestea festetako igande goizean (Joxe eta Iñaxio). Ezkila jotzea hau suziriez lagundurik egiten da bi kasuetan. Ez dakit zergatik festen egitarauan joaldi bat bakarrik aipatzen da, agian antolatzaile gehienak igande goizetan lo egoten direlako? Auskalo.

Ondorengo bideoan ikusi daiteke festetako igande goizeko kanpai jotze eta suziriak botatzea. Joxe Zelaia eta Iñaxio Amundarainek egiten dute goizeko 10:30etan. Beraiek diotenez urtero egiten dutenez ez omen dute beraien artean aurrez hitz egiten edo hitzordurik jartzen. Bakoitza bere postuan egoten da ordu horretarako, eskuaz keinu egin elkarri eta aurrera.